Bach te midden van zijn leermeesters

Op zaterdagavond 16 november (20.00 uur) hoopt organist Paul Kieviet in de Grote of Sint Michaëlskerk te Middelharnis het 85e Bachconcert te geven onder het motto Bach en zijn leermeesters, op het Fama-koororgel en het Leeflang-hoofdorgel.

Wie waren de leermeesters van Johann Sebastian Bach? Jonge musici ruimen in hun curriculum vitae graag een plaats in voor de namen van hen bij wie ze hebben gestudeerd. Grote namen, die jouw eigen naam ook weer een beetje groter doen lijken… Maar hoe was dat bij de grootste componist uit de muziekgeschiedenis eigenlijk?

Antwoord
Dit concert wil daar een antwoord op geven. Als eerste zou je denken aan zijn vader, Johann Ambrosius Bach, die een fulltime baan had als leider van het stedelijk muziekgezelschap van Eisenach. Over hem is een document bewaard gebleven waarin hij geroemd werd vanwege “de bijzondere kwaliteiten van zijn vakmanschap”. Hij zal zeker de jonge Johann Sebastian lesgegeven hebben. Helaas kennen we geen enkele compositie van hem. 

Op tienjarige leeftijd verhuisde Johann Sebastian – wees geworden – naar het gezin van zijn oudste broer Johann Christoph, die organist was in Ohrdruf. Zeer zeker heeft deze zijn broertje lesgegeven. Maar helaas, ook van hem geen cokposities.

Georg Böhm
Vijf jaar later ging Johann Sebastian naar Lüneburg, om daar de laatste drie jaren van het gymnasium te volgen. Daar ontmoette hij Georg Böhm (1661-1733), de organist van de Johanniskirche. Böhm was een van de belangrijkste Duitse meesters uit de Barok op het gebied van de orgel- en klavecimbelmuziek. Bach bestempelde hem als ‘de grootste virtuoos die hij ooit had ontmoet’. Jaren later berichtte zijn zoon Carl Philipp Emanuel dat hij Böhm als leermeester vereerde; hij droeg een eigen transcriptie van het Menuet fait par Mons. Böhm bij aan het Notenbüchlein für Anna Magdalena Bach. Böhm liet vele indrukwekkende orgelwerken na.

Buxtehude
Enkele jaren later, in oktober 1705 – Bach was inmiddels organist in Arnstadt - gaf zijn kerkbestuur hem vier weken vrijaf voor een bezoek aan de Noord-Duitse stad Lübeck om de grote organist Dietrich Buxtehude(1637-1707) te horen. In Lübeck nam hij elke gelegenheid te baat om Buxtehude te horen spelen. Bach was zo gefascineerd door diens concerten, en zijn discussies over muziek met de grote meester, dat hij tot februari daarop in Lübeck bleef. Ook de composities van Buxtehude hebben veel invloed op de jonge Bach gehad.

Hier is het antwoord: Böhm en Buxtehude zijn Bachs belangrijkste leermeesters geweest. Alle reden om een prachtig programma samen te stellen waarin hun composities klinken, naast muziek die de jonge Bach schreef in hun stijl. Van Böhm hoort u de wervelende koraalvariaties over Wer nur den lieben Gott lässt walten (Wie maar de goede God laat zorgen) en Freu dich sehr, o meine Seele (melodie Psalm 42) en zijn onvergelijkelijk mooie bewerking over Vater unser im Himmelreich (Gebed des Heeren). Daarnaast van Buxtehude diens imposante Ein feste Burg ist unser Gott (Een vaste burg is onze God) en twee keer een groots Preludium en Fuga, in a en in D, werken die op Bach veel indruk hebben gemaakt. Van Bach tenslotte eveneens Ein feste Burg ist unser Gott (BWV 720) á la Buxtehude, Preludium en Fuga in c (BWV 549) – weergaloos verrassend, virtuoos, naar Böhm, en Toccata en Fuga in C (BWV 566), een groot, pakkend orgelwerk dat hij waarschijnlijk aan Buxtehude heeft voorgespeeld. 

De toegang is uw gift.