Landarbeidersstaking in Oost-Flakkee week 3

In Sommelsdijk was het niet tot staken gekomen en Den Bommel ging na één week alweer aan de slag. Het arbeidsconflict, over een derde loonsverlaging op rij, spitste zich toe op de dorpen Ooltgensplaat, Achthuizen en Oude-Tonge. Pogingen van de boeren om elders op Flakkee werkvolk te vinden faalden, zelfs met dubbel loon in vooruitzicht. Solidariteit? Nauwelijks, op een eiland kent ieder elkaar. Arbeidsconflicten plachten te eindigen met een standaardclausule ‘zonder wederzijdse rancune-maatregelen’. Niet zonder reden, na afloop werden nogal eens ruiten ingekinkeld of een dammetje doorgestoken. Gekende tactiek was dat men wederzijds in elkaars dorp postte tegen stakingsbrekers. 

Door Frank/Janine Boerboom

Ook het gezag deed dat, de veldwachter werd buiten het conflict gehouden. Landarbeiders, die voor hun recht opkwamen, konden nergens meer aan werk komen. Boeren speelden elkaar de namen door tijdens de wekelijkse beurs. Zelfs de steun kon onthouden worden. In die tijd geen recht maar een gunst, waarbij je voor een commissie diende te verschijnen. En wie zat daar? Zo werden de meest mondige Flakeeënearen van het eiland gedreven. Of specialiseerden zich; Jan leerde bij de Heidemij drainagebuizen leggen; dat maakte greppels overbodig. Zo kon hij, in het aangenomen werk, zelf zijn prijs bepalen. Maar meestal was dat andersom en lieten landarbeiders zich opjagen. Zoals bij ‘de derde’; uien zijn een risico-gewas en om dat af te dekken beloofde een boer een derde van de opbrengst voor al het werk. Zo stond je na een lange werkdag met de hele familie vulte te wieden. Om na de oogst te ontdekken dat de prijs gekelderd was en je niks verdiend had. Allerlei bijverdiensten; elk gezin had wel een varken dat gemest werd, of riet snijden, of vissen of…

Op sociale wetten maakte zuid-west een uitzondering. Verbod op kinderarbeid, leerplicht voor landarbeiderskinderen? Niet op Flakkee, tussen mei en oktober halveerde het leerlingenaantal. De gezondheid was slecht en geld voor de dokter was er niet. Met dorsen kreeg je stoflongen en in de vlasteelt noordelijk en zuidelijk van ons, oversteeg de levensverwachting amper 40 jaar. Een achtergebleven moeder ging de straten af met allerlei handeltjes en mocht je beide ouders verliezen? Ook de slavernij werd hier later afgeschaft. Sociaal bewogen huisarts Geil beschrijft hoe, een halve eeuw eerder in Beveland, de weeskinderen Jan (5) en Grietje (9) door het weeshuis openbaar verkocht werden voor 30 gulden. De staatscommissie voor landbouw concludeert in 1909 dat, hoewel de opbrengsten op Zeeuwse klei hoger zijn, het loonpeil hier ligt op driekwart van elders. De boeren groeit het onkruid boven het hoofd en ze verzinnen een list, daarover volgende week.