Staalslakken, duurzame oplossing of gevaar voor het milieu?

Oude-Tonge – Inwoners van Oude-Tonge werden 28 april jl opgeschrikt door berichtgeving in het Algemeen Dagblad over milieuschade op het bedrijventerrein aan de Zonnekracht, veroorzaakt door slecht afgedekte staalslakken. Het Openbaar Ministerie eist een flinke boete van de eigenaar, Comgoed Beheer uit Dirksland.

Door Jacquelien Wielaard

Het OM verwijt Comgoed nalatigheid bij het omgaan met staalslakken. Hierdoor is het materiaal in contact gekomen met het grondwater waardoor ernstige milieuschade is ontstaan. De eigenaar ontkent en meent er alles aan te hebben gedaan om dit te voorkomen. Het OM eist een geldboete van 150.000 euro, waarvan 50.000 voorwaardelijk.
Het CDA Goeree-Overflakkee heeft schriftelijke vragen gesteld aan het college.
De Dorpsraad Oude -Tonge heeft gereageerd met een brief aan de gemeente, Milieudienst Rijnmond (DCMR) en Waterschap Hollandse Delta.

Wat zijn staalslakken
Staalslakken zijn een steenachtig product dat overblijft bij de productie van staal. Deze staalslakken worden vervolgens bewerkt, zodat ze onder voorwaarden als bouwstof kunnen worden toegepast. Staalslakken afkomstig uit Nederland worden op de markt gebracht met een certificaat waaruit blijkt dat de staalslakken voldoen aan de voorwaarden die zijn vermeld in het Besluit bodemkwaliteit (Bbk). De staalslakken worden als een vrij toepasbare bouwstof op de markt gebracht. Staalslakken zijn de afgelopen jaren grootschalig toegepast op verschillende locaties, bijvoorbeeld in grond- en geluidswallen.

De staalslakken op het bedrijventerrein in Oude-Tonge bevonden zich eerder op een terrein in de polder tussen Hellevoetsluis en Rockanje. Ze werden gebruikt als materiaal voor een toegangsweg naar een nog in te richten slibdepot. De gemeente Hellevoetsluis tolereerde dit aanvankelijk, maar kwam na felle kritiek van toenmalig buurgemeente Westvoorne en gezondheidsklachten van omwonenden in actie en vond in het bestemmingsplan een achterdeur ook al gaf de verantwoordelijk wethouder eerder aan dat het paste binnen het bestemmingsplan. Hoe dan ook, de staalslakken werden verwijderd, tot grote opluchting van de omwonenden. Vervolgens werd het materiaal gestort op het bedrijventerrein in Oude-Tonge waar het als ondergrond moet dienen voor de bioboardfabriek van de firma Comgoed Beheer.

Van begin af aan hebben inwoners van Oude-Tonge hier hun zorgen over uitgesproken. De Dorpsraad in een vroeg stadium o.a. via het spreekrecht in de raad en ook het CDA en Vitale Kernen bleven vragen stellen over de kwestie.
Ook tijdens een bewonersavond in Oude-Tonge werden de zorgen om de staalslakken geuit. De reactie van de gemeente op de website:
‘Als gemeente hebben we geen toestemming voor de staalslakken gegeven, want dat hoefde niet. Staalslakken zijn een grondstof en mogen volgens bouwbesluit ingezet worden als aan voorwaarden wordt voldaan en volgens juiste toepassing. Het realiseren van de verharding duurt alleen veel langer dan vooraf was voorzien. DCMR en waterschap controleren – in nauwe samenwerking met de gemeente - de staalslakken met een hoge frequentie. We ondernemen actie als het nodig is.’

Circulair
Dat de gemeente geen vergunning hoeft af te geven voor het gebruik van staalslakken is juist. De slakken hebben de status van gecertificeerd bouwmateriaal. Men mag staalslakken toepassen mits wordt voldaan aan de randvoorwaarden van het gebruik.
De slakken komen van Tatasteel IJmuiden en worden verhandeld door de firma Pelt en Hooykaas. Het bedrijf is gespecialiseerd in duurzame, circulaire bouwstoffen, zo verwoorden ze op hun website. Het bedrijf presenteert zich als dé oplossing voor afval dat kan worden omgevormd tot product. Eventuele milieuschade door het gebruik van staalslakken wordt gebagatelliseerd: ‘De ph-waarde van de grond verandert bij het gebruik van staalslakken maar dit is tijdelijk en van korte duur. ‘
Ook wethouder Markwat ziet het gebruik van staalslakken als een ‘mooie toepassing van circulariteit die past binnen de ambities van de gemeente’, zo vertelt hij afgelopen september als hij te gast is bij een podcast van Informatiepunt Leefomgeving (IPLO). ‘We hadden er vooraf wel beter over moeten communiceren, dan was er niet zoveel reuring over ontstaan,’ aldus Markwat.  Hij schetst daarbij desgevraagd hoe de situatie nu (september 2022) is: ‘Die is goed. Alles is keurig afgedekt en er vinden iedere veertien dagen metingen en controles plaats.

Signaalrapportage ILT
De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) constateert in een recente signaalrapportage (april 2023) aan de minister dat de wettelijke regels voor het gebruik van staalslakken de risico’s voor mens en milieu niet voldoende afdekken. Deze conclusie trekt de ILT op basis van een studie die het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in opdracht van de ILT heeft gedaan.
De ILT heeft het RIVM gevraagd de risico’s in kaart te brengen.
Bevindingen RIVM
‘Het RIVM concludeert dat er meerdere risico’s zijn bij het toepassen van staalslakken door het vrijkomen en verspreiden van gevaarlijke stoffen. Wanneer deze stoffen in de bodem en het grondwater terechtkomen, kunnen de dieren en planten die op of in deze bodem leven doodgaan. Ook is bekend dat omwonenden van gebieden waar staalslakken zijn toegepast gezondheidsklachten hebben ondervonden zoals bloedneuzen, brandwonden en irritatie van de huid, ogen en luchtwegen. De klachten zijn vermoedelijk veroorzaakt door de grote hoeveelheid ongebluste kalk in de staalslakken.’
Samengevat in de eindconclusie van het RIVM: ‘Een belangrijke conclusie is dat LD-staalslakken bij (grootschalige) open toepassingen op landbodems in de sector van grond-, weg- en waterbouw een extreem hoge pH uitloging veroorzaken. De nadelige milieueffecten zijn onder meer een verstoring van de natuurlijke evenwichten in abiotische en biotische processen in bodem en oppervlaktewater en schadelijke effecten aan organismen. Deze effecten zijn niet alleen acuut maar ook chronisch van aard.’ Wat dat laatste betreft schrijft het RIVM in de rapportage dat de nadelige milieueffecten tientallen jaren aanwezig kunnen blijven.

Toezicht?
In de begeleidende brief aan de minister stelt de ILT vervolgens: ‘De ILT houdt toezicht op de leverancier van de in Nederland geproduceerde staalslakken om te controleren of deze zich houdt aan de certificeringseisen van het Besluit bodemkwaliteit. Ook onderzoekt de ILT of staalslakken terecht zijn ingedeeld als niet gevaarlijk bij de gevaarindeling van stoffen volgens de Europese CLP-verordening. Verdere interventies zijn echter beperkt mogelijk omdat een groot deel van de door het RIVM geconstateerde risico’s niet zijn afgedekt door de bodemwet- en regelgeving.’
(Bron: Rijksoverheid.nl).

Uitspraak
Op 10 mei doet de rechter uitspraak over Comgoed.
Boete of geen boete: in Oude-Tonge wil men vooral weten wie het op gaat lossen.