Japanse kruiskwal duikt opnieuw op in het Grevelingenmeer: dit moet je weten!

Net als vorige zomer is ook dit jaar de Japanse kruiskwal gespot in het Grevelingenmeer. Hoewel de kwal vooralsnog minder problemen lijkt te veroorzaken dan vorig jaar, heeft de provincie Zeeland wel een officiële waarschuwing afgegeven. Maar wat is de Japanse kruiskwal precies en hoe herken je hem? 

Door Cas Witvliet

Wetenschappelijk staat de kwal bekend als Gonionemus vertens, maar om het makkelijk te houden, laten we het bij de Japanse kruiskwal. De soort komt oorspronkelijk uit de kustwateren van Japan en China, maar leeft inmiddels ook in het Grevelingenmeer. Daarmee is de Japanse kruiskwal een exoot: een dier dat van nature niet in Nederland voorkomt, maar hier terecht is gekomen en zich heeft weten te vestigen.

Maar hoe herken je de Japanse kruiskwal? De kwal is ongeveer twee tot vier centimeter groot en, zoals bij de meeste kwallen, bijna volledig doorzichtig. Hij heeft relatief korte tentakels. Zijn naam ‘kruiskwal’ heeft hij te danken aan zijn bovenkant, daar is vaak een geelbruin of oranje kruisvormig patroon te zien.

Verschil
In Nederland en ook in het Grevelingenmeer kom je vooral de oorkwal en de zeepaddenstoel tegen. Die zijn over het algemeen vrij onschuldig. Een aanraking kan hooguit wat jeuk of een lichte irritatie veroorzaken. Bij de Japanse kruiskwal is dat een ander verhaal. De steek van deze kwal kan een stuk pijnlijker zijn en zorgen voor jeuk, prikkelingen, een rode huid of een branderig gevoel. In sommige gevallen kan er ook een flinke huiduitslag ontstaan.

Een steek is normaal gesproken niet levensgevaarlijk, maar prettig is het zeker niet. Vooral mensen die gevoelig of allergisch reageren, kunnen meer last krijgen. Bij meerdere steken kan de reactie bovendien heftiger zijn. In zeldzame gevallen kunnen klachten als een flinke zwelling of benauwdheid ontstaan. Dan is het belangrijk om medische hulp te zoeken.

Wat de Japanse kruiskwal daarnaast extra vervelend maakt, is dat je hem niet altijd makkelijk ziet aankomen. De kwal houdt zich namelijk vooral op tussen het wier. Daardoor valt hij veel minder op dan bijvoorbeeld een oorkwal die rustig door het open water drijft. Een zwemmer kan dus zomaar in aanraking komen met de Japanse kruiskwal zonder hem vooraf te hebben gezien. Juist dat onverwachte maakt de kwal voor zwemmers in het Grevelingenmeer een stuk lastiger om te ontwijken.

Niet nieuw in het Grevelingenmeer 
Ondanks de waarschuwingen van de afgelopen jaren is de Japanse kruiskwal geen nieuw verschijnsel in het Grevelingenmeer. Sterker nog, de soort is hier al zo’n vijftig jaar bekend. De omstandigheden in het meer zijn dan ook gunstig voor de kwal. Hij gedijt goed in ondiep, brak water en komt graag voor op plekken waar veel zeegras en wier groeien.

Maar hoe is een kwal die oorspronkelijk uit de wateren rond Japan en China komt uiteindelijk in Nederland terechtgekomen? Logischerwijs is de Japanse kruiskwal niet helemaal vanuit Japan naar Nederland gezwommen. Het meest aannemelijk is dat de soort via de scheepvaart naar Europa en uiteindelijk Nederland is verspreid. De kleine diertjes, of de poliepen waaruit nieuwe kwallen ontstaan, kunnen bijvoorbeeld met schepen zijn meegereisd. Ze kunnen zich aan de scheepsromp hebben vastgehecht of op een andere manier met het schip zijn meegevoerd.

Eenmaal in het Grevelingenmeer aangekomen, bleek de omgeving geschikt om zich voort te planten en te blijven leven. Zo heeft de Japanse kruiskwal zich hier inmiddels al tientallen jaren weten te handhaven. Voor zwemmers zit er daarom maar één ding op: alert blijven en goed opletten waar je het water in gaat. Want hoewel de Japanse kruiskwal klein en lastig te zien is, kan een onverwachte ontmoeting met deze exotische gast behoorlijk pijnlijk uitpakken.