In gesprek met wethouder Jaap Willem Eijkenduijn

Sinds juni van dit jaar is voormalig PvdA-raadslid Jaap Willen Eijkenduijn wethouder van Financiën, Duurzaamheid, Accommodaties en Kunst, Cultuur en Sport. Hoe kijkt hij na een half jaar naar deze verandering?

Door Jacquelien Wielaard

Dan ben je wethouder. Was het al langer een ambitie?
De ambitie om te besturen was er altijd al. Toen ik in 2013 werd gevraagd voor de gemeenteraad vond ik dat niets voor mij. Na wat aandringen en heroverweging ben ik toch raadslid geworden en bleek ik het leuk te vinden. Voor wat betreft een bestuursfunctie binnen de gemeente dacht ik dat gebeurt niet meer. Na de laatste verkiezingen raakten we een zetel kwijt. Ik dacht dan gaan Petra (’t Hoen – red) en ik er de komende vier jaar samen wat van maken. Toen iemand zei: ‘Doe je mee? Vroeg ik heel onnozel: ‘Waaraan?’ Het was voor mij dus tamelijk onverwachts.
En hoe voelt dat na dit eerste half jaar?
Of mijn beeld van het wethouderschap klopt, ben ik nu eigenlijk aan het testen. Ik zit nu meer in de uitvoeringsrol. De Raad bepaalt – dat heb ik zelf vaak genoeg benadrukt als raadslid – maar ik zit er nu zelf dichter op en kan concreet dingen doen voor een dorp en voor de inwoners. Dat biedt mogelijkheden en is zeer afwisselend. Het is eigenlijk een gewone baan, en er was nauwelijks inwerktijd ik kreeg gelijk de Kadernota in de Raad. Het voelde vreemd om na al die jaren zelf de vragen te moeten beantwoorden.’ Lachend: ‘ Maar het scheelde wel een hoop moties.’
Je had ineens een andere rol? ‘Ja en nee. Dertig jaar geleden, in een commerciële functie, speelde ik een rol. En die rol was bij iedere klant weer anders. Daar had ik op een bepaald moment zo genoeg van, ik wilde ik dat niet meer. Ik ben thuis of hier hetzelfde, ik ben wie ik ben. Natuurlijk heb ik in een nieuwe functie en zijn er zaken veranderd. Maar tot op heden geniet ik daar enorm van, ga fluitend naar mijn werk ook al is de werkdruk groot. Ik blijf naast mijn werk als wethouder ook nog adviseur en coach. Een bewuste keuze, al heb ik daar niet veel tijd voor, ik wil het toch blijven doen. Ik vind het belangrijk om me ook nog op iets anders te richten want je kunt makkelijk verdrinken in dit werk. Wethouder ben je zeven dagen per week. In mijn geval zeker want ik ben een zogenaamde ‘zaterdagwethouder’, die term kende ik eerder ook niet maar als je naar mijn portefeuille kijkt begrijp je het: kunst cultuur sport, bijna alles gebeurt in het weekend en daar wil ik bij zijn. Ik vind het leuk en krijg er energie van maar als je daar geen plezier in hebt, begin er dan niet aan.
De publieke functie: Naar buiten treden en contact maken. Je doet het graag. Maar dat betekent soms ook bekritiseerd worden, klachten en boosheid over je heen krijgen. Hoe ervaar je dat?
Ik ben de helft van de tijd buiten, dat heb ik mij ook voorgenomen. Dat netwerken ligt me en ik geniet ervan. Klachten? Ik hoor ze graag aan. Mijn deur staat voor iedereen open. Ik heb geen moeite om mij kwetsbaar op te stellen. Daarbij kan ik zelf ook nogal direct zijn.
Er zijn al veel dingen die min of meer vastliggen. Zoals partijvisie, landelijke, provinciale en regionale afspraken, bestaand beleid etc. In hoeverre kun je zelf nog ergens iets van vinden, waar kun invloed op uitoefenen?
Binnen mijn eigen portefeuille kan ik van alles vinden en iets in gang zetten. Wel stemmen we dat binnen het college met elkaar af. De mogelijkheid om bij te sturen is klein, maar is er wel. Iemand vergeleek het eens met een olietanker; die kun je ook niet zomaar een tegengestelde richting opsturen. Maar dat moet je eigenlijk ook niet willen. Het zou heel onbetrouwbaar zijn als we als overheid nu zeggen, we gaan het eens helemaal anders doen. Dat kan niet. Wat wij wel zien is dat er door de waan van alle dag en de onvoorziene situaties van de afgelopen tijd veel is blijven liggen. Daarin kunnen we wel stappen zetten.
Dan bedoel je vooral praktische dingen? Ja, als College zijn we van de uitvoering en handelen in opdracht van de Raad. De Raad geeft de kaders aan. Soms lastig, de meeste gemeenteraden in Nederland hebben moeite met de kader stellende rol. Het werkt goed bij de kadernota en het budgetrecht. Inhoudelijk kaders stellen is spannender omdat de raad vaak dichter op de uitvoering wil zitten. Uiteindelijk beslist het college niet, wij voeren uit. Strikt formeel zou je als College ook achterover kunnen leunen en wachten totdat er een opdracht vanuit de Raad komt. Maar zo kun je geen gemeente besturen. De Raad heeft wel in de kadernota, het meest bepalende stuk dat de Raad vaststelt, in grote lijnen bepaalt wat we gaan doen. Het College heeft de tijd en de mensen om dit uit te werken. Daarbij vind ik het wel heel belangrijk om tussentijds terug te koppelen – ook informeel- en te checken of we de goede kant op gaan, al was het om verspilling van tijd en energie te voorkomen. Dus tussentijds toetsen of je nog of je nog goed bezig bent. Maar soms kan dat niet bijvoorbeeld als je in onderhandeling bent over grondprijzen en dergelijke, dat kan niet openbaar.
Wat is, als het gaat om competenties, je stijl als wethouder? ‘Ik ben van de communicatie en de relaties,, dat zijn de belangrijkste pijlers in mijn werk. Ik zit veel in Den Haag bij de Provincie want dat vind ik belangrijk. Communiceren en relaties’ onderhouden, niet alleen met hogere overheden maar evenzo met inwoners, partners en medewerkers. Zowel formeel als informeel.
Wat is je nu je positie binnen de lokale PvdA? Door het dualisme zijn zij feitelijk mijn opdrachtgever geworden en kunnen zij mij ter verantwoording roepen. Ik ga nog wel naar fractievergaderingen maar ben wat meer toehoorder geworden en ben ook niet meer overal bij aanwezig. Ik kan niet meer alles met hun delen en zij maken deel uit van de coalitie. Het levert geen spanning op en we geven elkaar de ruimte. Het is hooguit soms nog een beetje zoeken voor iedereen.
Wat betekent het wethouderschap voor je privé situatie? ‘Mijn vrouw Hannie heeft haar eigen carrière maar we proberen zo veel mogelijk met z’n tweeën naar de leuke dingen te gaan want dat is veel gezelliger. Wel heeft zij een stap terug gedaan binnen de PvdA en haar voorzitterschap beëindigd. Integriteit vinden wij beiden heel belangrijk.
Je werkt nu binnen de ambtelijke organisatie, was dat wennen? Voordeel is dat ik lang raadslid ben geweest en daardoor kende ik al veel mensen en had ik al aardig wat dossierkennis. Maar ik vind het belangrijk om de mensen waar ik mee werk beter te leren kennen. Dan zeg ik; We moeten vier jaar samenwerken, ik wil weten wie je bent, zonder dossiers.
Waar ik wel aan moet wennen? Ik ben geen baas meer over mijn agenda. Heb dit altijd zelf geregeld en nu wordt dat voor me gedaan. Waarbij gezegd dat de bestuursassistente heel goed voor me zorgt. 
Waar maak je je zorgen over? Mensen die hun energierekening niet kunnen betalen, ook verenigingen die hun energierekening niet kunnen betalen waardoor kinderen straks niet meer kunnen sporten. Het gaat over heel veel geld en dat hebben we niet. Er is wel geld, we hebben pas subsidie gekregen, maar of het genoeg is?
Ook maak ik mij zorgen over polarisatie, de verwijdering binnen de maatschappij. Een oplossing heb ik niet maar vaker gewoon in gesprek gaan, elkaar even bellen, in plaats van achter het toetsenbord reageren als je iets dwars zit?
Waar word je blij van? De professionaliteit van de medewerkers van de ambtelijke organisatie, ik heb groot respect voor hun vakkennis en inzet.
Heb je tot slot nog een wens of voornemen voor 2023? Ja een oprechte wens dat we wat liever voor elkaar gaan zijn. Er is zoveel moois! Mijn voornemen is om daar alles aan te doen. Ook door het gesprek aan te gaan met diegenen die dat niet willen. Kom langs voor een kop koffie, ik luister. Dat is ook mijn drijfveer voor dit werk.