Gemeenteraad bespreekt rapport verkenner, SGP ontstemd

Middelharnis – De nieuwe gemeenteraad is donderdag 16 april voor het eerst inhoudelijk in debat gegaan over de vorming van een nieuwe coalitie. Centraal stond het rapport van verkenner Geerten Boogaard, een document van veertien pagina’s dat vooral bestaat uit gespreksverslagen met de verschillende fracties. Hoewel het rapport richting geeft aan de volgende fase van de coalitievorming, leidde het met name bij de SGP tot stevige kritiek en zichtbare irritatie.

Door Jacquelien Wielaard

In het rapport wordt Trots op Goeree-Overflakkee (TOG) onbetwist aangewezen als de grote winnaar van de gemeenteraadsverkiezingen. Volgens de verkenner leeft breed in de raad het gevoel dat deze partij daarom als eerste de kans moet krijgen om bestuurlijke verantwoordelijkheid te nemen. Tegelijkertijd wordt geconstateerd dat de verkiezingsuitslag deels ook een proteststem weerspiegelt en dat de traditionele politieke verhoudingen op onderdelen minder zijn verschoven dan de zetelverdeling doet vermoeden.

De verkenner schetst daarnaast een aantal observaties over het functioneren van de gemeentepolitiek in de afgelopen periode. Zo wordt geconstateerd dat de raad zijn kaderstellende rol onvoldoende heeft gepakt en dat veel inhoudelijke afwegingen uiteindelijk binnen het college zijn gemaakt. Ook zouden onderlinge spanningen niet altijd goed zijn uitgesproken, wat de samenwerking niet ten goede kwam. Daarom klinkt in het rapport een duidelijke oproep om te investeren in de bestuurscultuur. De raad zou sterker in positie moeten worden gebracht en er moet meer ruimte komen voor open gesprek en het tijdig adresseren van problemen.
Het rapport spreekt een duidelijke voorkeur uit voor een beknopt, inhoudelijk coalitieakkoord waarin partijen een beperkt aantal concrete speerpunten daadwerkelijk uitonderhandelen, zodat het college daar direct mee aan de slag kan.
Voor onderwerpen waarover minder overeenstemming bestaat, wordt voorgesteld om deze niet dicht te timmeren, maar juist ruimte te laten voor debat in de raad. Daarmee zou de raad een actievere rol krijgen tijdens de bestuursperiode.
Een opvallend onderdeel van het rapport is de aanbeveling om het aantal wethouders uit te breiden naar minimaal vijf, met de mogelijkheid van een zesde.

Motorblok van TOG en CDA
De kern van het rapport ligt in de politieke afwegingen rond de coalitievorming. Daarbij komt de verkenner uit op een zogeheten ‘motorblok’ van TOG en het CDA. Tussen deze partijen wordt voldoende programmatische overlap en onderling vertrouwen gezien om samen de basis van een nieuwe coalitie te vormen. Daarbij wordt gezocht naar één of twee aanvullende partijen.
Op basis van inhoudelijke overeenkomsten komen onder meer VVD en GAAN in beeld, terwijl vanuit bestuurlijke ervaring partijen als PRO, CU en D66 interessant worden geacht. De VVD werd als eerste benaderd, maar heeft zich later teruggetrokken uit het proces vanwege onvoldoende vertrouwen in de voortgang van de gesprekken. Waar voor de VVD de schoen knelt, werd niet duidelijk.

SGP voelt zich gepasseerd
De positie van de SGP vormt een belangrijk twistpunt in het debat. Fractievoorzitter De Geus liet zich kritisch uit over zowel het proces als de inhoud van het rapport. Hij sprak van ‘verbazing’ en gaf aan dat zijn fractie na een gesprek op 26 maart niets meer had vernomen.
‘Wij hebben stemmen gewonnen, maar toch wordt gesteld dat de verkiezingsuitslag minder goed tot uitdrukking komt met de SGP. Dat is voor ons moeilijk te volgen,’ aldus De Geus.
Ook wees hij erop dat het CDA aanvankelijk had gepleit voor een brede coalitie met zowel TOG als SGP. ‘Die wens lijkt nu wel heel snel te zijn losgelaten. Wij vragen ons af welke afwegingen daarbij een rol hebben gespeeld.’
Volgens De Geus wordt de SGP in het verdere rapport nauwelijks nog genoemd. ‘Als er wordt gesproken over het motorblok en programmatische overlap, dan worden wij niet eens overwogen. Dan rijst de vraag: waar zitten de breekpunten?’
Daarnaast uitte hij zorgen over de verwijzing naar een veranderende bestuurscultuur. ‘Dat wordt zo opgeschreven dat het lijkt alsof de SGP daar een probleem in vormt. Daar willen wij graag meer duidelijkheid over.’

‘Voorkeur TOG was bepalend’
Verkenner Boogaard reageerde door te benadrukken dat het proces zorgvuldig is verlopen en dat de uitgangsposities van partijen leidend zijn geweest. ‘TOG heeft duidelijk aangegeven niet met zowel CDA als SGP in een coalitie te willen stappen. Dat gegeven heeft richting gegeven aan het vervolg van de verkenning.’
Volgens hem betekent dat niet dat de SGP op voorhand wordt uitgesloten, maar wel dat er in eerste instantie andere combinaties worden verkend. ‘Indien een spoor vastloopt, kun je altijd terug en een andere route kiezen.’
Over de bestuurscultuur wilde Boogaard misverstanden wegnemen. ‘Hier wordt niet gesteld dat het beter zou gaan zonder de SGP. Bestuurscultuur is iets wat je met elkaar vormgeeft. Wat ik heb gehoord, is dat er breed in de raad frustraties leven en dat er behoefte is aan verbetering.’
Het advies tot uitbreiding van het aantal wethouders noemde hij zijn persoonlijke inschatting, gebaseerd op de bestuurlijke uitdagingen. ‘Dit eiland staat voor grote opgaven. Dan is een stevig en zichtbaar bestuur van belang.’

Reacties van andere partijen
Namens het CDA reageerde Jochems op de kritiek van de SGP. Hij bevestigde dat zijn partij aanvankelijk had ingezet op samenwerking tussen de drie grootste partijen, maar dat het advies van de verkenner is gevolgd. ‘Wij zien daarin geen probleem en blijven bereid om met alle partijen samen te werken.’
Vanuit TOG werd benadrukt dat de keuze voor het CDA bewust is gemaakt. Raadslid Kom stelde dat de programmatische overlap met het CDA het grootst is. ‘Daarom hebben wij ervoor gekozen om die samenwerking als eerste te verkennen.’ Tegelijk werd duidelijk dat er nog geen definitieve keuzes zijn gemaakt over de verdere invulling van de coalitie.

Andere raadsleden richtten zich vooral op de vraag hoe het proces nu verder gaat. Blijft het bij een motorblok van TOG en CDA dat zelf een inhoudelijk akkoord opstelt? Of worden andere partijen vanaf het begin betrokken bij de onderhandelingen?
Op die vragen kon nog geen duidelijk antwoord worden gegeven. Volgens TOG is de volgende stap vooral procedureel: het overdragen van het proces aan de formateur. Die rol is beoogd voor Robert Tieman, die door TOG is voorgedragen. Hij zal de volgende fase begeleiden, waarin de daadwerkelijke inhoudelijke onderhandelingen plaatsvinden.

Aan het einde van het debat bleef bij de SGP een duidelijk gevoel van onvrede hangen. De Geus gaf aan dat het rapport en de duiding op belangrijke punten te algemeen blijft en dat zijn fractie onvoldoende is meegenomen in de afwegingen. ‘Het laat bij ons toch een nare nasmaak achter,’ concludeerde hij.

Met het afronden van de verkenningsfase is de weg vrijgemaakt voor de volgende stap in de coalitievorming. Tegelijk maakt het debat duidelijk dat de onderlinge verhoudingen nog niet vanzelfsprekend zijn en dat de komende onderhandelingen niet alleen over inhoud, maar ook over vertrouwen en samenwerking zullen gaan.