Vijfenveertig geschenkwoningen aangewezen als Rijksmonument

Ouwerkerk– Demissionair minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Gouke Moes heeft op 12 november in het Watersnoodmuseum aangekondigd dat 45 zogenoemde geschenkwoningen en één dorpshuis officieel in aanmerking komen voor de rijksmonumentenstatus. Op Goeree-Overflakkee zijn de woningen aan het Finlandplein in Nieuwe-Tonge in het aanwijzingsprogramma opgenomen.

Door Jacquelien Wielaard

De erkenning benadrukt de historische en emotionele betekenis van deze bijzondere huizen, die na de Watersnoodramp van 1953 door verschillende Europese landen aan Nederland zijn geschonken.

Internationale solidariteit
De omvang van de ramp leidde tot een golf van nationale én internationale hulp. Onder andere Noorwegen, Zweden, Finland, Denemarken, Oostenrijk en Frankrijk schoten te hulp en doneerden in totaal 850 houten prefabwoningen. Deze ‘geschenkwoningen’ waren in de betreffende landen ontworpen en daar al grotendeels geprefabriceerd. Ze vielen op door hun goede isolatie, hoge bouwkwaliteit en karakteristieke landelijke bouwstijl.
Na transport naar Nederland werden de woningen in de zwaarst getroffen gebieden opgebouwd en toegewezen aan families die alles waren kwijtgeraakt.

Monumenten van een gedeeld verleden
Met de toekenning van de rijksmonumentenstatus aan 45 van deze woningen en een door Noord-Hollandse boeren geschonken dorpshuis, wordt volgens het ministerie recht gedaan aan het nationale belang van deze bijzondere objecten. De status moet niet alleen het erfgoed beschermen, maar ook bijdragen aan bewustwording over de Watersnoodramp, de wederopbouw en de internationale solidariteit die daarop volgde.

Op woensdag 12 november vond in Ouwerkerk, bij het Watersnoodmuseum, een officieel moment plaats. Behalve demissionair minister Moes waren ambassadeurs en diplomatieke vertegenwoordigers aanwezig namens Noorwegen, Zweden, Finland, Denemarken en Oostenrijk.
Tot de genodigden hoorden ook de huidige eigenaren van de betreffende woningen. Sprekers die middag waren wethouder Van Burg van Schouwen-Duiveland, Susan Lammers namens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Janny Lock, amateurhistoricus en oud bewoonster van een geschenkwoning.

Toespraak minister Moes
Na diverse toespraken en presentaties overhandigde de minister het aanwijzingsprogramma aan de diplomatieke vertegenwoordigers. Voordat hij daar toe overging sprak hij de aanwezigen toe. ‘Als minister ben ik terughoudend met het aanwijzen van nieuwe rijksmonumenten. We hebben als land immers al een breed monumentenbestand en eigenaren zitten er niet altijd op te wachten.
Maar deze geschenkwoningen zijn zo uniek, dat ze de speciale nationale status verdienen. Daarmee kunnen we ze nog beter bewaren voor de toekomst. Ook om te voorkomen wat met veel geschenkwoningen al is gebeurd. Die zijn namelijk gesloopt, versteend of op een andere manier ingrijpend gewijzigd. 

Deze woningen zijn een bijzonder en zichtbaar voorbeeld van gedeelde geschiedenis. Het is heel belangrijk om dat goed te bewaren. Ze zijn niet alleen stille getuigen van het grote leed na de Watersnoodramp, maar herinneren ons ook aan de steun die we ontvingen van onze buurlanden. Ik vind het heel waardevol dat deze 45 geschenkwoningen nu rijksmonumentenstatus kunnen krijgen.”

De aanwijzing moet bijdragen aan het behouden van zowel het materiële als het immateriële verhaal van de ramp, zodat toekomstige generaties kunnen blijven leren over een van de meest ingrijpende gebeurtenissen uit de Nederlandse geschiedenis.

Na dit officiële gedeelte volgde een rondleiding door het Watersnoodmuseum.