Mr. Nobody Against Putin – Donderdag 7 mei
In de Odyssee van de Griekse dichter Homerus ontsnapt de held Odysseus aan de eenogige reus Polyphemus door hem dronken te voeren en hem zijn ene oog uit te steken. De held had de cycloop verteld dat zijn naam “Niemand” was. Wanneer de andere cyclopen op het geschreeuw van de gewonde reus afkomen en vragen wie hem kwaad heeft gedaan, antwoord de inmiddels blinde cycloop ”Niemand heeft me kwaad gedaan”.
Het is het oudst bekende voorbeeld van iemand die de naam heeft niets waard te zijn. Mister Nobody. Een nul, een niets. Iemand die geen prestaties levert of geen positieve bijdrage heeft.
De titel van de film Mr. Nobody Against Putin suggereert dat de tegenstander van de Russische dictator Putin ook zo’n nietsnut is. De film volgt in een vredig Russisch provinciestadje ene Pavel ‘Pasja’ Talankin, een leraar die ook werkzaam is als videograaf en evenementencoördinator op de plaatselijke middelbare school. Uit zijn filmpjes spreekt de liefde voor zijn school, voor zijn leerlingen en voor zijn woonplaats, een afgelegen stadje in de Russische Oeral dat in verband met de zware koperindustrie bekendstaat als “de giftigste stad ter wereld”.
Begin 2022 verandert alles in het dorp. Het vreedzame leven wordt geconfronteerd met de speciale operatie die Putin begint in Oekraïne. Het gehele dorp krijgt te maken met een informatieoffensief van het Kremlin dat tot doel heeft de steun van de bevolking voor de oorlogsvoering af te dwingen. En om rekruten te werven. De school van Pasja ontkomt niet aan de indoctrinatie. Scholieren moeten patriottische liedjes zingen, leren marcheren en oefenen met het gooien van handgranaten. En Pasja? Alhoewel hij niets moet hebben van de Russische politieke reclame wordt hij als plaatselijk filmer geacht de naleving van de Kremlinorders door de docenten te filmen. De filmpjes moeten worden opgestuurd naar het ministerie van Onderwijs, zodat de staat kan controleren of er geen onvaderlandslievende elementen in het dorp zijn die gestraft moeten worden.
Sommige leraren voeren de Russische propagandaboodschappen met zichtbare tegenzin uit. Anderen zijn heilig overtuigd van de onzin die ze verkondigen. Zo kijkt niemand er van op dat de leraar-van-het-jaar-verkiezing (hoofdprijs: een gloednieuw appartement) wordt gewonnen door een geschiedenisdocent die de daden van Beria, de beruchte baas van Stalins geheime dienst, verheerlijkt. Deze geschiedenisleraar houdt ergens in de film zijn leerlingen voor dat een patriot van Rusland houdt zoals hij van zijn moeder houdt. Wie het niet bevalt kan vertrekken.
Pasja besluit tot dat laatste. Hij ontvlucht het land en neemt in het geheim alle propagandafilms mee die de giftige kanten van de indoctrinatie laten zien. Die films, die gemaakt moesten worden om het verzet tegen Putin te elimineren, zijn nu gebruikt om een zwart-komische documentaire te maken, waarmee in het Westen de absurditeit van de Russische propagandamachine wordt getoond.
En daar kun je “Niemand” de schuld van geven.